Herstelplicht van de aannemer
Wanneer bij aanneming van werk blijkt dat het uitgevoerde werk gebreken vertoont, rijst de vraag welke rechten de opdrachtgever heeft en welke verplichtingen op de aannemer rusten. In dat kader neemt de herstelplicht van de aannemer een centrale plaats in.
Het recht op herstel vormt in beginsel het primaire rechtsmiddel bij gebrekkig werk. De aannemer krijgt daarmee de gelegenheid om alsnog correct na te komen, voordat verdergaande rechtsmiddelen zoals ontbinding of schadevergoeding aan de orde komen. In de praktijk leidt juist de vraag of herstel nog moet worden toegestaan regelmatig tot geschillen.
Deze pagina bespreekt het juridische kader van de herstelplicht van de aannemer bij aanneming van werk en de grenzen daarvan binnen bouwgeschillen.
Deze pagina maakt onderdeel uit van het bredere juridische kader van de aanneming van werk en bouwgeschillen, waarin ook ingebrekestelling, aansprakelijkheid en rechtsmiddelen samenkomen.
Wanneer is de aannemer verplicht tot herstel?
De herstelplicht veronderstelt dat het werk niet voldoet aan de overeenkomst en dat sprake is van een toerekenbare tekortkoming aan de zijde van de aannemer. Het uitgangspunt van het Nederlandse verbintenissenrecht is dat nakoming vooropstaat, hetgeen verklaart waarom herstel doorgaans het eerste aangewezen rechtsmiddel is.
Of herstel kan worden verlangd, hangt af van:
de aard en ernst van het gebrek;
het moment waarop het gebrek wordt ontdekt;
de mogelijkheid en redelijkheid van herstel;
de fase waarin het werk zich bevindt (vóór of na oplevering).
1. De functie van de herstelplicht binnen aanneming van werk
De herstelplicht staat in nauwe samenhang met:
de ingebrekestelling als formeel startpunt;
de mogelijkheid om verdergaande rechtsmiddelen in te zetten indien herstel uitblijft of niet toereikend is.
Binnen de rechtsmiddelenstructuur vormt herstel veelal de eerste inhoudelijke stap na een ingebrekestelling.
2. Herstel als primair rechtsmiddel
2.1 Uitgangspunt: herstel vóór zwaardere rechtsmiddelen
Indien het werk gebreken vertoont, heeft de opdrachtgever in beginsel recht op herstel. Dit dient meerdere doelen:
het alsnog bereiken van het overeengekomen resultaat;
het beperken van schade;
het voorkomen van escalatie van het geschil.
Dit verklaart waarom herstel in de praktijk vaak voorgaat op ontbinding of schadevergoeding.
2.2 Relatie met de tekortkoming
Niet ieder onvolkomen resultaat leidt automatisch tot een herstelplicht. Vereist is dat sprake is van een toerekenbare tekortkoming van de aannemer. De beoordeling vindt plaats aan de hand van:
de inhoud van de overeenkomst;
de aard van het werk;
de gerechtvaardigde verwachtingen van de opdrachtgever.
3. Voorwaarden voor het recht op herstel
3.1 Mogelijkheid tot herstel
Herstel kan slechts worden verlangd indien het gebrek feitelijk en technisch herstelbaar is. Indien herstel onmogelijk is, kan het recht op herstel vervallen en kan een ander rechtsmiddel aan de orde komen.
3.2 Redelijkheid en proportionaliteit
Ook indien herstel mogelijk is, kan van de opdrachtgever onder omstandigheden niet worden verlangd dat hij herstel door de aannemer accepteert. Daarbij spelen onder meer een rol:
de ernst en omvang van de gebreken;
de mate van vertrouwen in de aannemer;
de gevolgen van herstel voor het gebruik van het werk.
Herstel mag geen onevenredige belasting vormen.
4. Herstel vóór en na oplevering
4.1 Herstel vóór oplevering
Zolang het werk nog niet is opgeleverd, rust de verantwoordelijkheid voor een deugdelijke uitvoering in beginsel volledig op de aannemer. Worden tijdens de uitvoering gebreken geconstateerd, dan kan de opdrachtgever herstel verlangen voordat tot oplevering wordt overgegaan.
4.2 Herstel na oplevering
Na oplevering ligt het uitgangspunt genuanceerder. Voor gebreken waarvoor de aannemer nog aansprakelijk is, kan ook na oplevering herstel aan de orde zijn. Dit geldt met name bij:
situaties waarin garantieafspraken zijn gemaakt.
De mogelijkheid van herstel na oplevering hangt daarmee nauw samen met de aansprakelijkheid van de aannemer en het onderscheid tussen zichtbare en verborgen gebreken.
5. Grenzen aan de herstelplicht
5.1 Wanneer herstel niet (meer) hoeft
De aannemer hoeft niet in alle gevallen herstel te verrichten. Dit kan onder meer aan de orde zijn indien:
herstel onmogelijk is;
herstel niet meer zinvol is;
van de opdrachtgever redelijkerwijs niet kan worden verlangd dat hij herstel accepteert.
5.2 Herstel door een derde
Indien de aannemer in gebreke blijft met herstel, kan de opdrachtgever onder omstandigheden het herstel door een derde laten uitvoeren en de kosten daarvan verhalen. Dit vergt in de regel een voorafgaande ingebrekestelling en een duidelijke afbakening van de tekortkoming.
6. Herstel en andere rechtsmiddelen
De herstelplicht staat niet los van andere rechtsmiddelen. Afhankelijk van de omstandigheden kan herstel:
voorafgaan aan ontbinding;
samengaan met schadevergoeding;
worden vervangen door een ander rechtsmiddel indien herstel uitblijft.
De volgorde en samenhang van deze rechtsmiddelen is juridisch van groot belang.
7. Praktijk en rechtspraak
Casus 1 – Herstel vóór oplevering
Tijdens de uitvoering blijkt dat onderdelen niet voldoen aan de overeengekomen kwaliteit. De aannemer stelt herstel uit tot na afronding.
Zolang het werk niet is opgeleverd, kan de opdrachtgever herstel verlangen tijdens de uitvoering.
Dit type situatie bevestigt dat herstel vóór oplevering het uitgangspunt is.
Casus 2 – Herstel na oplevering bij verborgen gebrek
Na oplevering openbaart zich een constructief gebrek dat bij oplevering niet kenbaar was.
Omdat het gebrek zijn oorzaak vond in de uitvoering, kon herstel ook na oplevering worden verlangd.
Deze situatie wordt in de rechtspraak regelmatig beoordeeld bij verborgen gebreken.
Casus 3 – Grenzen aan het recht op herstel
De aannemer biedt herstel aan, maar dit zou ingrijpende gevolgen hebben voor het gebruik van het werk en aanzienlijke vertraging veroorzaken.
Van de opdrachtgever kan onder deze omstandigheden niet worden verlangd dat hij herstel accepteert.
Deze casus illustreert dat redelijkheid en proportionaliteit grenzen stellen aan de herstelplicht.
8. Plaats binnen Cluster 3: rechtsmiddelen bij bouwgeschillen
De herstelplicht vormt een schakel tussen de ingebrekestelling en verdergaande rechtsmiddelen. Indien herstel uitblijft of niet langer kan worden gevergd, kan dit de weg openen naar:
→ ontbinding van de aannemingsovereenkomst,
→ schadevergoeding bij bouwgeschillen,
Deze pagina moet in samenhang worden gelezen met deze onderwerpen.
Tot slot
Het recht op herstel vormt bij aanneming van werk in veel gevallen het uitgangspunt bij gebrekkig werk, maar is niet onbeperkt. Of herstel kan worden verlangd, hangt af van de aard van het gebrek, het moment van ontdekking en de redelijkheid en proportionaliteit van herstel.
In de praktijk is een zorgvuldige beoordeling van de concrete omstandigheden essentieel om te bepalen of herstel nog moet worden toegestaan of dat verdergaande rechtsmiddelen gerechtvaardigd zijn.