Conservatoir beslag zonder waarschuwing: wanneer is dat toegestaan?

Conservatoir beslag is een ingrijpende maatregel waarmee verhaalsmogelijkheden worden veiliggesteld voordat een rechter inhoudelijk uitspraak heeft gedaan over een vordering. In de praktijk wordt dergelijk beslag vaak gelegd zonder dat de wederpartij daarvan vooraf op de hoogte is. Voor degene op wie beslag wordt gelegd, komt dit doorgaans onverwacht en kan het directe financiële en zakelijke gevolgen hebben.

De vraag is wanneer conservatoir beslag zonder waarschuwing juridisch is toegestaan en welke waarborgen daarbij gelden. In deze bijdrage wordt uiteengezet onder welke voorwaarden de rechter verlof verleent, welke toets daarbij wordt toegepast en welke mogelijkheden bestaan om tegen een dergelijk beslag op te komen.

Juridisch kader van conservatoir beslag

Conservatoir beslag is een voorlopige maatregel binnen het civiele procesrecht. Het doel is te voorkomen dat een schuldenaar zijn vermogen aan verhaal onttrekt voordat een rechter uitspraak heeft gedaan over de onderliggende vordering. Het beslag strekt ertoe een bestaande verhaalspositie te behouden en niet om betaling af te dwingen.

Meer over het algemene kader leest u op de pagina beslag- en executierecht.

Voor het leggen van conservatoir beslag is voorafgaand verlof van de voorzieningenrechter vereist. Deze verlofprocedure verloopt in beginsel eenzijdig, zonder dat de wederpartij wordt gehoord.

Waarom wordt conservatoir beslag zonder waarschuwing gelegd?

Het verrassingseffect vormt een wezenlijk onderdeel van conservatoir beslag. Indien de wederpartij vooraf zou worden geïnformeerd, bestaat het risico dat vermogen wordt weggesluisd, vervreemd of anderszins aan verhaal wordt onttrokken. Juist om die reden voorziet de wet in een procedure waarin de beslaglegger eenzijdig verlof kan verzoeken.

Dat beslag zonder waarschuwing wordt gelegd, betekent echter niet dat de beslaglegger vrij spel heeft. De rechter toetst het verzoek aan duidelijke juridische criteria.

Toetsing door de voorzieningenrechter

Bij de beoordeling van een verzoek om conservatoir beslag toetst de voorzieningenrechter onder meer:

• of de vordering waarvoor beslag wordt verzocht summierlijk deugdelijk is;

• of sprake is van een spoedeisend belang bij het leggen van beslag;

• of het beslag proportioneel is in verhouding tot het belang van de beslaglegger;

• of geen sprake is van misbruik van bevoegdheid.

Omdat de wederpartij niet wordt gehoord, rust op de beslaglegger een verzwaarde informatieplicht. De beslaglegger dient de rechter volledig en naar waarheid te informeren, ook over feiten en omstandigheden die in het nadeel van het verzoek pleiten. Deze verplichting volgt uit artikel 21 Rv en wordt in de doctrine en rechtspraak consequent benadrukt.

Wanneer is beslag zonder waarschuwing onrechtmatig?

Hoewel conservatoir beslag zonder aankondiging in beginsel is toegestaan, kan het beslag achteraf onrechtmatig blijken. Dat kan onder meer het geval zijn wanneer:

• de vordering evident ondeugdelijk is;

• het beslag evident disproportioneel is;

• het beslag uitsluitend wordt ingezet als pressiemiddel;

• bewust onjuiste of onvolledige informatie aan de rechter is verstrekt;

• minder ingrijpende maatregelen voorhanden waren.

In dergelijke gevallen kan de rechter het beslag opheffen en kan de beslaglegger aansprakelijk zijn voor de schade die door het beslag is veroorzaakt.

Rechtsmiddelen tegen conservatoir beslag

Degene op wie beslag is gelegd, kan zich tegen het beslag verweren door een kort geding tot opheffing van beslag aanhangig te maken. In dat kader beoordeelt de voorzieningenrechter of het beslag, gelet op de omstandigheden van het geval, nog gerechtvaardigd is.

De rechter kan het beslag onder meer opheffen indien:

• de vordering summierlijk ondeugdelijk is;

• het beslag onevenredig zwaar uitpakt;

• voldoende vervangende zekerheid wordt gesteld.

Meer hierover leest u op opheffen van beslag.

Relatie met de verdere procedure

Conservatoir beslag is tijdelijk van aard. Binnen de door de rechter gestelde termijn moet een bodemprocedure worden gestart. Indien uiteindelijk een executoriale titel wordt verkregen, kan het beslag overgaan in executoriaal beslag. Blijft een titel uit of wordt de vordering afgewezen, dan vervalt de grondslag voor het beslag.

Geschillen over de uitvoering van vonnissen en de rechtmatigheid van executiemaatregelen vallen onder het executierecht en kunnen leiden tot een executiegeschil.

Conclusie

Conservatoir beslag zonder waarschuwing is juridisch toegestaan, maar uitsluitend binnen strikte wettelijke en jurisprudentiële kaders. De rechterlijke toets vooraf en de mogelijkheid van rechterlijk ingrijpen achteraf vormen essentiële waarborgen tegen misbruik.

Zowel voor beslagleggers als voor beslagdebiteuren geldt dat een zorgvuldige en goed onderbouwde aanpak noodzakelijk is. Onjuiste keuzes kunnen leiden tot opheffing van het beslag en aanzienlijke aansprakelijkheidsrisico’s.

Neem contact met ons op.

Wordt u geconfronteerd met conservatoir beslag of overweegt u zelf beslag te leggen? De juridische en financiële gevolgen kunnen groot zijn. Tijdig en deskundig advies is daarom essentieel.

Neem contact op voor een eerste beoordeling van uw situatie en een strategische analyse van uw mogelijkheden.